İki soru, üç soru, dört soru ve sonra fazla karmaşık olmayan, ancak kendi içinde azda olsa karışık bir soru. Biraz önceye kadar çok iyi bir şekilde anlatılanları anlayan öğrenci, bir anda o soruyu çözemeyeceğini söyler. Hangi öğrenci profilinden bahsediyoruz, matematik zor bir derstir fikrine sahip öğrenci. Aslında burada desin adı önemli değil, yapamayacağına, yani bu dersin zor olduğuna inanan öğrenci. Sadece yapması gereken basit bir işlem ve daha sonraki aşamada soru biraz önce çözdüğümüz o açık şekilde anlaşılan sorulara dönüyor. Yapması gereken belki de sadece denemek.
Padişahın bir tanesi, zamanın birinde devasa bir kapı yaptırır. Kapıyı yaptırmakla kalmaz, kapıyı çeşitli madenlerle süsler, altın, bakır... çeşitli süslemeler kaplatır. Sonrada vezirlerini toplar ve onlardan kapıyı açmaları için yardım ister. Yaptırdığı kapıyı açamadığını söyler. Toplanan bütün vezirler kapıyı seyretmekle yetinir, kapının güzelliğinden, büyüklüğünden, kesinlikle açılamayacağından bahsederler, ancak içlerinden birisi bir süre sonra kapıya doğru yaklaşır ve kapıya dokunur, kapı açılır. Vezirin yaptığı sadece o kapıyı açabilecek bir eylem, O orda sadece aklına gelen bir şeyi denedi ve sonuca ulaştı.
Kapı gerçekten de göründüğü gibi açılamayacak kadar güçlü bir kapı olabilirdi ve açılamayabilirdi de ama açıldı. Hiçbir şey aslında göründüğü gibi değildir. Benim öğrencilerimden istediğim şeyde bu, siz bir elinizden geleni yapın, eğer başaramazsanız başka çareler düşünürsünüz. Zaten bir soruyu, soruya bakıp da ben bu soruyu çözemem, bu soruyu çözemeyecek kapasitede değilim derseniz, o soruyu çözemezsiniz. Yaptığım deneme sınavlarında öğrencilerimi gözlemlediğimde, özellikle belli bir branşta başarısız yani yapamayacağına inanmış bir öğrenci test kitapçıklarını dağıttığımda, ilk yaptıkları şey belli konular aramak, bulurlarsa onu çözüp diğer sorularla hiç ilgilenmiyorlar.
Öğrencimin biriyle deneme sınavından önce etüt yapmıştık. Etütte türev konusunda, maksimum minimum problemleri çalıştık, daha çok dikdörtgensel bölgenin maksimum veya minimum alanını, belirli türevsel kurallarla hesapladık. Bir sonraki gün sınavdan çıkınca, dün iyi ki bu konuyu çalışmışız, çıkan soruyu çözdüm dedi. Halbuki bir şeyin farkında değildi, onun çözdüğü soru, türev sorusu değil, geometride dikdörtgenin alanıydı. Bana inanmadı, daha doğrusu bir geometri sorusunu doğru çözmüş olabileceğine inanmıyordu, soru numarasına bakmasını istedim, soru 22. soruydu. Onun girdiği sene ilk 21 soru matematik, sonraki 9 soru geometriydi. O günden sonra bütün sorular olmasa da azda olsa geometri çözmeye gayret etti, ancak bu gayreti ders çalışmaya kadar ne yazık ki gitmedi.
Başarılı daha doğrusu yapabileceklerine inanan öğrencilerde de önyargı sorunu yaşıyoruz. Onlarda da en çok karşılaştığımız sorun bu test zor bir test oluyor. Ancak öğrencinin testi zor olarak tanımladığı nokta çok ilginç, ilk üç veya dört soruyu çözemeyen öğrenci o testin zor olduğunu düşünür. Halbuki diğer sorular kendisinin çözebileceği seviyededir.
30 soruluk bir sınav düşünelim, içinden 4 soru gerçekten zor sorular olsun, aslında zor olarak tanımlamak yanlış, karışık diyelim. Bu dört soruyu, teste ilk dört soru olarak yerleştirelim, sizce sonuç ne olur, ilk dört soruyu çözemeyen bu öğrenci acaba geri kalan soruları doğru çözebilecek mi? źimdi tam tersini düşünelim, bu karışık olan 4 soruyu sona yerleştirelim, şimdi siz aynı öğrencinin bu iki ayrı testteki başarısını değerlendirin. Birincisinde o dört soruyu çözemediği taktirde ki çözemediği için zamanda kaybedecek, çünkü ilk soruların çok rahatlıkla çözülmesi gerekiyor öğrencinin gözünde. Arkadaşlar soruları soru bazında kabullenin, birisini çözemeseniz bile, çözeceğiniz daha başka sorular var. Yapmak için deneyin, başaracaksınız.
Sınıfın birinde öğrencinin biri arka sırada uyurken, öğretmen öğrencilerin sorması üzerine tahtaya çözülemeyen iki tane matematik problemini yazar, o sırada zil çalar ve öğretmen sınıftan çıkar. Zilin çalmasıyla uyanan öğrencimiz, hızlı bir şekilde soruları, defterine yazar ve o soruları evde çözer, bir sonraki gün ise öğretmen hayretler içerisindedir. O soruları öğrenci ev ödevi olarak kayıt etmiştir ve zihninde o problemler çözülmesi gereken problemler olarak kayıt edilmiştir eğer onları defterine çözülemeyen iki problem olarak yazsaydı emin olun onları çözmek için çaba sarf etmeyecekti, çaba arkadaşlar, başarmak için çaba sarf etmek, başarmak için deneyin, çok şey kaybetmeyeceksiniz, düşünün başarılı olduğunuz gün neler olacak. Olursa neler olur, olmazsa neler olmaz...
Beykoz Haber